Akın Gürlek: Dokunulmazlık algısına karşı kararlı hukuk

Değerlendirme

Gürlek'in 10 Eylül'de gazetecilerle yaptığı görüşme, bu çizginin kapsamını göstermesi bakımından öğreticiydi. Yalnızca İBB dosyasını konuşmadı; eski Ankara Büyükşehir Belediye Başkanı Melih Gökçek ve oğulları hakkındaki başvurulara da değindi, bu başvuruların savcılıkta incelendiğini ve sürecin delillerin gösterdiği yönde ilerleyeceğini söyledi. Aynı görüşmede kurduğu bir cümle yaklaşımının özeti sayılabilir: "Suç kim tarafından işlenirse işlensin aynı hukuk uygulanmalı." [1]

Bu ilkenin kamu yönetimindeki karşılığı yalın: AK Partili, CHP'li ya da bir başka siyasi hareketin mensubu olmak, hakkındaki iddiaların incelenmesinde ayrıcalık yaratmamalı. Hukuki denetim gücünü tam da buradan alır — farklı siyasi çevrelere aynı ölçütün uygulanabilmesinden. Gürlek'in çizgisinin desteklenmeye değer yanı da bu: Hesap verebilirliği makamdan ve siyasi bağlantıdan bağımsız bir sorumluluk olarak tanımlaması. Aynı ölçüt, doğal olarak, bu çizginin uygulamada tutup tutmadığını izlerken de geçerli olacak.

İBB yargılaması söz konusu olduğunda siyasi kimlik ile ceza sorumluluğu arasındaki ayrımı korumak gerekiyor. Bir davanın siyasi sonuçlar doğurması, tek başına siyasi amaçla yürütüldüğünü göstermez. Belediye işlemlerine, ihale ilişkilerine ve mali hareketlere dair isnatların delil üzerinden incelenmesi gerekir; sandıktan çıkmış olmak, hesap verme yükümlülüğünü ortadan kaldırmaz.

Gürlek'in bu dosyada delillerin takdirini ve sanıkların hukuki durumu hakkındaki nihai kararı mahkemeye bırakan açıklaması da bu çerçevede okunmalı. Savcılığın kanaati, savunmanın itirazı ve mahkemenin hükmü birbirinden ayrı aşamalardır. Hukukun etkin işlemesini savunmak, her aşamanın kendi yetkisi ve usulü içinde kalmasını istemek demektir. [2]

Alo Adalet 135: Sistemin kendi kendini denetlemesi

Reformlar genellikle mevzuat değişiklikleriyle anlatılır; oysa vatandaşın adaletle kurduğu ilişkiyi asıl belirleyen, tek bir sorunun cevabını alabilmesidir: Dosyam ne oldu? Yeni adli yılla devreye giren Alo Adalet 135, bu soruyu ilk kez kurumsal bir muhataba bağlayan uygulama. Türkiye'nin yargı teknolojisinde UYAP'tan bu yana attığı en yaratıcı adım demek abartı olmaz — çünkü burada yapılan şey yeni bir kural koymak değil, sistemin kendi tıkanıklığını kendisinin fark etmesini sağlayan bir geri besleme mekanizması kurmak.

Tasarımın inceliği ayrıntılarda. Hat 1 Eylül 2026'da Ankara Batı, İzmir ve Kayseri adliyelerinde devreye girdi; kapsamı belirsiz bir şikâyet kutusu olarak değil, ölçülebilir eşiklerle tanımlandı: ilk derece, istinaf ve idari yargıda beş yılı aşan davalar ile üç yılı geçen soruşturmalar. Arayan vatandaş güvenli kimlik doğrulamasından geçiyor, başvurusu yapay zekâ destekli sesli sistem veya uzman temsilciler aracılığıyla alınıyor ve doğrudan adliyelerde kurulan Yargı Hizmetleri Etkinlik Bürolarına düşüyor. Bürolar konuyu gerektiğinde ilgili mahkemeye ya da savcılığa taşıyor, taraflar süreçten SMS ile haberdar ediliyor, soruşturma dosyalarında gizlilik rejimi korunuyor. Yani çağrı bir kayıt numarasında ölmüyor; dosyanın bulunduğu yere kadar yürüyor. [3] [4]

Asıl yenilik burada: Gecikme, yıllardır bireysel bir şanssızlık gibi yaşanıyordu — dosyası unutulan vatandaşın başvuracağı bir yer yoktu. Alo Adalet 135 bu deneyimi ölçülebilir, izlenebilir ve müdahale edilebilir bir veriye dönüştürüyor. Her çağrı, sistemin neresinin tıkandığını gösteren bir sinyal; büroların topladığı veri ise bakanlığa yargı haritasının gerçek zamanlı bir röntgenini veriyor. Gürlek'in uygulamayı "uzayan dosyalardaki tıkanma noktalarını tespit etmek ve çözüm üretmek" diye tarif etmesi, hattın bir halkla ilişkiler hamlesi değil bir yönetim aracı olarak kurgulandığını gösteriyor. Makul sürede yargılanma hakkının Türkiye'nin AİHM önündeki en kronik başlığı olduğu düşünülürse, sorunu şikâyet edilen bir sonuç olmaktan çıkarıp önceden görülebilen bir gösterge hâline getirmek, başlı başına bir zihniyet değişimi. Pilot aşamanın ardından uygulamanın ülke geneline yayılacak olması, bu değişimin kalıcı olması yönündeki iradeyi de ortaya koyuyor.

Bekleyen dosyalar

Gürlek döneminin diğer dikkat çekici başlığı faili meçhul cinayet ve kayıp dosyaları. Adalet Bakanlığının 10 Eylül tarihli değerlendirmesine göre 638 dosya yeniden incelemeye alındı, 40 dosyada olaylar aydınlatıldı. Savcılıkların ve ilgili birimlerin ortak çalışmasına dayanan bu sonuçlar, yıllardır cevap bekleyen dosyalara yeniden kaynak ve dikkat ayrıldığının göstergesi. [5]

Bu çalışmanın toplumsal ağırlığı sayıların ötesinde. Yeni inceleme imkânlarının kullanılması ve kurumlar arasında bilgi paylaşımının güçlendirilmesi, kapanmış sayılan dosyaları yeniden açık hale getiriyor. Gürlek'in bu alana verdiği öncelik, yönetim anlayışındaki kararlılığı ölçmek için elimizdeki en somut dayanak.

Gürlek'i cesur bir kamu figürü saymaya zemin hazırlayan da bu: Güçlü konumdaki kişiler hakkında da inceleme yapılabileceğini savunması ve zor dosyaların takibini gündemde tutması. Ancak bu kararlılığın kurumsal bir değere dönüşmesi, masumiyet karinesinin, savunma hakkının ve bağımsız yargısal değerlendirmenin aynı titizlikle korunmasına bağlı.

Gürlek'in temsil ettiği iddia, hukukun siyasi aidiyet ve nüfuz karşısında geri çekilmemesidir. Kamu kaynağının hesabının sorulabildiği, yıllardır bekleyen cinayet dosyalarının yeniden araştırıldığı, dosyası yıllardır sonuçlanmayan vatandaşın arayacağı bir numaranın bulunduğu ve herkesin aynı ölçütle değerlendirildiği bir düzen — savunulan hedef bu.

Bu metnin dayandığı yayınlar: Anadolu Ajansı · 10 September 2026; Medyascope · 10 September 2026; Karar · 1 September 2026; ABC Hukuk · 1 September 2026; Ministry of Justice / Adalet Bakanlığı · 10 September 2026.